Wykreśl 212 kk

Mimo że Konstytucja zapewnia ochronę wolności słowa, to nie stanowi domniemania jej pierwszeństwa przed innymi wolnościami i prawami. Ustrojodawca wręcz przewidział innego rodzaju preferencję – czytamy w odpowiedzi Ministerstwa Sprawiedliwości na pismo HFPC. MS jednoznacznie określa swoje stanowisko: art. 212 kodeksu karnego (przestępstwo zniesławienia) pozostanie w polskim porządku prawnym. Continue reading →

6 marca 2012 r. Rzecznik Praw Obywatelskich skierowała wystąpienie do Ministra Sprawiedliwości Jarosława Gowina ws. przestępstwa zniesławienia. W wystąpieniu RPO przedstawiła „problemy związane z funkcjonowaniem w obrocie prawnym przepisu art. 212 kk (…) oraz praktyką orzeczniczą”, z którą styka się badając m. in. wnioski o wniesienie kasacji w tego typu sprawach.

RPO zwraca uwagę, że w postępowaniach o zniesławienie w praktyce nie znajduje zastosowania reguła in dubio pro reo, nakazująca rozstrzyganie wątpliwości co do prawdziwości zniesławiających twierdzeń na korzyść oskarżonego. Sądy przyjmują bowiem, iż to na oskarżonym ciąży w tym przypadku ciężar udowodnienia prawdy. W ocenie Rzecznika takie przerzucenie ciężaru dowodu jest nieuzasadnione, tym bardziej, że „nie dotyczy postępowań, w których przedmiotem ochrony są inne konstytucyjnie chronione prawa: życie, zdrowie czy własność”. Dlatego też, zdaniem RPO, sytuacja taka może rodzić wątpliwość co do zgodności tego rozwiązania z art. 42 ust. 3 Konstytucji RP praz art. 6 ust. 2 EKPC.

RPO podkreśla również, że ograniczeniem dla prawa do wolności słowa może być często przedstawiany w orzecznictwie pogląd, że przesłanką wyłączenia odpowiedzialności karnej dziennikarza za zniesławienie jest wyłącznie wykazanie prawdziwości zarzutu. Tymczasem, w opinii RPO, okolicznościami wystarczającymi do uchylenia bezprawności działania dziennikarza powinno być to, że oskarżony działał w obronie społecznie uzasadnionego interesu oraz wypełnił obowiązek zachowania szczególnej staranności i rzetelności. W innym przypadku, prowadzi to do istnienia różnych kryteriów wyłączenia bezprawności na gruncie prawa cywilnego oraz prawa karnego i w istocie sprawia, że w prawie karnym przewidziana jest znacznie szersza odpowiedzialność, pomimo iż powinno być ono stosowane jako środek ultima ratio.

W swoim wystąpieniu RPO szeroko odnosi się także do orzecznictwa ETPCz, który wielokrotnie akcentował m. in., iż osoby publiczne powinny w większym stopniu akceptować krytykę oraz że sankcje karne w sprawach dotyczących swobody wypowiedzi powinny zostać ograniczone do sytuacji wyjątkowych (np. wypowiedzi podżegających czy nawołujących do przemocy), gdy nie istnieją inne skuteczne środki chroniące dobre imię danego podmiotu. Według RPO, w kontekście istnienia cywilnych środków ochrony czci, sankcje karne nie są niezbędne, a wręcz „dysfunkcjonalne dla ochrony tego dobra prawnego”. Rzecznik wskazuje bowiem, że sankcje orzekane w postępowaniu karnym nie są w stanie zrekompensować doznanej szkody w dobrach osobistych; właściwszym środkiem jest w tej sytuacji możliwość dochodzenia odszkodowania, które poszkodowany może uzyskać z powodzeniem na drodze cywilnej.

RPO zaznacza ponadto, że dotychczasowe zmiany legislacyjne w zakresie art. 212 kk (tj. łagodzenie sankcji grożących za to przestępstwo) „omijają istotę problemu karalności pomówienia w prawie polskim”. Jak pisze Rzecznik, negatywny wpływ na ochronę wolności słowa ma już samo uruchomienie postępowania karnego czy zasądzenie łagodniejszych sankcji, choćby dlatego, iż wiąże się to z wpisem do Krajowego Rejestru Karnego.

Rzecznik zwraca również uwagę na „niedostateczne respektowanie przez sądy sfery realizacji przysługujących jednostce uprawnień”, tj. gdy do skazania dochodzi za wypowiedzi zawarte w skargach sądowych, odpowiedziach na zarzuty procesowe czy doniesieniach o przestępstwie etc.

Podsumowując swoje wystąpienie, RPO zwraca się z prośbą do Ministra Sprawiedliwości o „rozważenie podjęcia dyskusji nad wyeliminowaniem przestępstwa z art. 212 kk z polskiego porządku prawnego”, a także przedstawienia swojego stanowiska w tym zakresie.

Przypomnijmy, że w zeszłym tygodniu Minister Gowin odpowiedział na list CMWP dotyczące art. 212 kk. Nie przedstawił w nim jednak jednoznacznego poglądu co do kwestii depenalizacji zniesławienia. Odebrał jednak raczej nadzieję na szybką nowelizację kodeksu karnego w tym zakresie, tłumacząc to koniecznością podjęcia innych pilniejszych reform.

Minister Gowin nadal nie odpowiedział na list ws. 212 kk skierowany przez organizatorów kampanii „Wykreśl 212 kk” - HFPC, IWP oraz SGL.

Dnia 9 lutego 2012 r. Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Stowarzyszenie Gazet Lokalnych oraz Izbaw Wydawców Prasy zwróciły się do Ministra Sprawiedliwości Jarosława Gowina o podjęcie działań legislacyjnych w celu zniesienia art. 212 kk.

W liście wskazano, iż podczas kampanii 144 kandydatów ze wszystkich opcji politycznych jasno opowiedziało się za zniesieniem art. 212 k.k., ponad 3400 osób wsparło akcję na portalu społecznościowym „Facebook”, a sama akcja „Wykreśl 212 k.k.” stała się jednym z tematów kampanii wyborczej, podejmowanym przez największe media.

Kampania wpisuje się w wieloletnie starania jej organizatorów na rzecz usunięcia kontrowersyjnego artykułu, w szczególności poprzez liczne apele kierowane do kolejnych Ministrów Sprawiedliwości.

Organizatorzy przedstawili szczegółową argumentacje przemawiającą za zniesieniem art. 212 kk. Wyrazili również gotowość spotkania i rozmowy nt. ewentualnej eliminacji art. 212 kk.

CZYTAJ: List_Gowin

W sierpniu 2011 roku Sąd Rejonowy Poznań –Stare Miasto wydał wyrok, w którym uznał, że Maria Bielicka, dziennikarka „Gazety Wyborczej” w Poznaniu, dopuściła się pomówienia E.W., dyrektora szpitala miejskiego w Poznaniu. Sąd umorzył jednak warunkowo postępowanie i nie orzekł kary, lecz nakazał jedynie zapłacenie kilkuset złotych na rzecz Fundacji Ewy Błaszczyk „A KOGO?” i pokrycia koszta zastępstwa procesowego oraz kosztów sądowych. Continue reading →

Do Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, Stowarzyszenia Gazet Lokalnych oraz Izby Wydawców Prasy zwraca się coraz większa liczba oskarżonych z art. 212 kk. W tym celu opracowaliśmy przewodnik wskazujący na poszczególne etapy postępowania, jak również argumenty jakimi można posłużyć się w sądzie.

CZYTAJ PRZEWODNIK

W Instytucie Politologii Uniwersytetu Wrocławskiego odbyła się 9 grudnia debata nt. art. 212 kk. Celem dyskusji była odpowiedź na pytanie: czy zasadne jest zniesienie odpowiedzialności karnej za zniesławienie?

Organizatorami debaty były Instytut Politologii Zakład Systemów Politycznych i Administracyjnych, Polskie Towarzystwo Nauk Politycznych Oddział Wrocławski i Towarzystwo Edukacji Obywatelskiej.

Wśród zaproszonych gości znaleźli się redaktor Marian Maciejewski — dziennikarz ukarany w 2004 roku grzywną za pomówienie właśnie z art. 212 Kodeksu Karnego i autor książki „Kulisy dziennikarstwa, czyli granice wolności kija”, red. Lena Kaletowa oraz dr Lucyna Szot, specjalistka od prawa prasowego. Dyskusję prowadziły prof. Halina Lisicka oraz dr Anna Pacześniak.

30 grudnia przed Sądem Okręgowym w Świdnicy odbyła się rozprawa apelacyjna ws. o zniesławienie w opublikowanym w gazecie tekście czytelnika przesłanym do redakcji, przeciwko oskarżonym Andrzejowi S. oraz Bogusławowi B. SO uchylił skazujący wyrok Sądu Rejonowego wydany we wrześniu 2011 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Teraz sąd rejonowy będzie miał okazje zająć się sprawą po raz trzeci. Raz już uniewinnił oskarżonych, następnie wydał wyrok skazujący. Oba wyroki uchylono w drugiej instancji. Jak będzie za trzecim razem? HFPC 29 grudnia 2011 r. złożyła przed SO w Świdnicy opinię przyjaciela sądu w tej sprawie.

Stan faktyczny sprawy

W numerze 12. lokalnego tygodnika „Euroregio Glacensis” w 2008 roku ukazał się artykuł pt. „Powiatowe mordy wy nasze” autorstwa czytelnika – Andrzeja S. Autor artykułu odniósł się do doniosłej dla lokalnego środowiska kwestii likwidacji Domu Wczasów Dziecięcych w D. Zarządowi Powiatu K., odpowiedzialnemu za administrowanie DWD, A. S. zarzucił w opublikowanym tekście m. in. niegospodarność, udzielanie nieprawdziwych informacji o sytuacji finansowej jednostki oraz dopuszczenie się szeregu nieprawidłowości w związku z przepływem środków z dotacji celowych Ministerstwa Edukacji Narodowej.

Po ukazaniu się artykułu, prywatny akt oskarżenia o zniesławienie wniósł M. J., członek Zarządu Powiatu K., ówczesny wicestarosta. Oskarżył w nim autora tekstu – A. S. oraz Bogusława B. – redaktora naczelnego tygodnika, który zdaniem oskarżyciela prywatnego także był winny przestępstwa z 212 kk, ponieważ rozpowszechnił zniesławiające treści, dopuszczając artykuł czytelnika do druku.

Oskarżyciel prywatny poczuł się urażony m. in. informacją o tym, że jest on odpowiedzialny za „kradzież” 100 tysięcy złotych dotacji celowej przeznaczonej na DWD. W tekście stylizowanym na pismo procesowe, w którym jako „sprawca” był oznaczony „Zarząd Powiatu” został zawarty następujący fragment: „Zarząd powiatu w listopadzie 2006 r. zatrzymał sobie (ukradł) dotację celową MEN w wysokości 100 tys. zł. przeznaczonych na remont DWD. Odpowiedzialni członkowie zarządu: Pan M. S. i Pan M. J. – wicestarosta, twierdzą, że już tych pieniędzy nie mają (ale są laptopy i inne górnopółkowe zakupy starostwa)”.

Sąd I instancji uniewinnił oskarżonych. W uzasadnieniu wskazał m.in., że oskarżeni działali w obronie ważnego społecznego interesu, oraz że nie sposób przypisać im zamiar popełnienia czynu zabronionego. Ponadto sąd orzekający w pierwszej instancji uznał, że pozostawali oni w uzasadnionym przekonaniu co do istnienia okoliczności wyłączającej odpowiedzialność karną. Sąd Okręgowy uchylił jednak ten wyrok. Po przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania, sąd rejonowy uznał tym razem oskarżonych winnych zniesławienia w odniesieniu do cytowanego wyżej fragmentu artykułu dotyczącego rzekomej „kradzieży” (innych zarzutów nie uwzględnił, uznając, że odnoszą się do Zarządu Powiatu, a nie M.J.) Sąd skazał oskarżonych na grzywnę w wysokości 600 zł oraz na nawiązkę (odpowiednio 1500 zł i 2000 zł na cel społeczny). Sąd nakazał ponadto podanie wyroku do publicznej wiadomości oraz obciążył oskarżonych kosztami procesu. Bardziej szczegółowe informacje o orzeczeniach sądów rejonowych w niniejszej sprawie można znaleźć w opinii przyjaciela sądu HFPC.

Orzeczenie SO z 30 grudnia

Jak wspomniano na wstępnie, SO w Świdnicy po raz drugi uchylił – tym razem skazujący – wyrok SR i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Sędzia, która przewodniczyła rozprawie apelacyjnej zwróciła uwagę przede wszystkim na „nielogiczne” i „zawierające sprzeczności” ustalenia faktyczne poczynione przez sąd pierwszej instancji .

W krótkim ustnym uzasadnieniu orzeczenia, Sąd podkreślił, że nie jest jasne, dlaczego SR przyjął, że akurat zarzut dotyczący „kradzieży” odnosi się personalnie do M.J., a wszystkie inne zarzuty podniesione w artykule sąd ocenił jako odnoszące się do Zarządu Powiatu (jako ciała kolegialnego), uznając tym samym, że ponieważ nie zostały skierowane personalnie do żadnej osoby fizycznej – mieszczą się w ramach dopuszczalnej krytyki.

Sędzia stwierdziła, że w kontekście całego artykułu, należy stwierdzić, że oskarżony krytykował działania Zarządu Powiatu jako całości. Jak wskazał sąd, trudno jest jednoznacznie rozstrzygnąć, czy oskarżony zarzucał władzom lokalnym „kradzież”w rozumieniu kodeksu karnego, czy też raczej miał na myśli niegospodarność i niewłaściwą dystrybucję dotacji na inne cele publiczne. Nie budzi wątpliwości jednak, że sporny artykuł nie przypisywał żadnego przestępstwa jakiejkolwiek konkretnej osobie Jest to okoliczność, na którą także zwróciliśmy uwagę w naszej opinii przyjaciela sądu.

Sędzia dodała, że z uwagi na wspomniane wyżej niespójności w stanie faktycznym przyjętym przez SR, sąd odwoławczy „nie mógłby zmienić wyroku i uniewinnić oskarżonych”, opierając się na tak przedstawionych ustaleniach. Wszelkie niejasności powinny bowiem zostać rzetelnie wyjaśnione na etapie postępowania w pierwszej instancji.

Teraz ze sprawą po raz trzeci zmierzy się co do istoty SR.

Sprawa Marcina Tabaki – redaktora „Dziennika Zachodniego” –  zaczęła się w 2006 r. kiedy zgłosił się do redakcji M. F. –  ówczesny poseł Samoobrony. Poseł opisał działalność prezesa Sądu Rejonowego w Z., polegającą na sprowadzaniu używanych samochodów osobowych, które miały wady prawne. Redaktor Tabaka podjął się opisania sprawy i po przeprowadzeniu rozmowy z Prezesem Sądu, napisał artykuł w Dzienniku Zachodnim z dnia 22 lutego 2006 r. Za podjęciem się tematu przemawiał fakt, że zgodnie obowiązującym prawem – art. 86 § 3 pkt 5 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych : „Sędzia nie może prowadzić działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami, a także zarządzać taką działalnością lub być przedstawicielem bądź pełnomocnikiem w prowadzeniu takiej działalności”.

Prezes Sądu, pół roku po publikacji artykułu na swój temat złożył prywatny akt oskarżenia oparty na art. 212 k.k., zarzucając redaktorowi Tabace oraz ówczesnej redaktor naczelnej DZ zniesławienie. Wyrok sądu pierwszej instancji okazał się pomyślny dla redaktora Tabaki, bowiem sąd umorzył postępowanie karne ze względu na znikomą szkodliwość społeczną czynu ( art. 1 § 2 k.k.). Od tego wyroku apelację złożył oskarżyciel prywatny – prezes Sądu Rejonowego w Zawierciu, w wyniku której sprawa został przekazana do ponownego rozpoznania sądowi I instancji. Od początku trwania spawy odbyło się 32 rozprawy. Sprawa nabrała jednak później większego tempa, bowiem dnia 22 lutego 2012 r. następowało przedawnienie karalności tego czynu. Sąd zdążył jednak wydać wyrok skazujący Marcina Tabakę za popełnienie przestępstwa zniesławienia.

W odniesieniu do byłej redaktor naczelnej „Dziennika Zachodniego” sąd wydał wyrok uniewinniający. Była ona reprezentowana przez adwokata, którego zapewnił jej wydawca dziennika. Natomiast redaktor Tabaka musiał opłacić adwokata z własnej kieszenie, na co wydał w ciągu przeszło 5 lat ponad 10 tyś. zł. (za napisanie spornego artykułu dostał 80 zł !). Pomoc prawną redaktorowi Tabace zadeklarowało również Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich. Ponadto, wystąpi ono do Ministra Sprawiedliwości z prośbą o objęcie tej sprawy nadzorem.

Sprawa redaktora Tabaki, który jest obecnie rzecznikiem prasowym Prezydenta Miasta Siemianowice Śląskie, może mieć negatywne skutki na jego obecną pracę. Osoby skazane prawomocnym wyrokiem karnym nie mogą bowiem być zatrudnione w urzędach jednostek samorządu terytorialnego.